هنگام شرکت در دورۀ آموزش ویولن داشتن ساز برای تمرین و تکرار نتها، ریتمها و قطعات مختلف اهمیت بسیاری دارد. در چنین شرایطی هنرجویان میان ویولن و ویولا مردد میمانند. اگرچه هر دو ساز زهی-آرشهای از خانوادۀ ویولن هستند و ظاهری شبیه به هم دارند، اما تفاوتهای آنها را نباید نادیده گرفت.
در ادامۀ این مطلب تصمیم داریم که فرق ویولن و ویولا را توضیح دهیم تا برای یادگیری نواختن ویولن، بهترین گزینه را انتخاب نمایید.
ساز ویولن و ویژگیهای آن
ویولن به عنوان سازی کلاسیک از پایههای موسیقی غرب به حساب میآید. قرنهاست که آوای این ساز در قطعات موسیقی سبکهای مختلف به گوش میرسد و حرف اول را در ارکستر سمفونیکها میزند. نوازندگان ویولن میتوانند طیفی از صداهای آرام و ظریف تا درخشان و قوی را با ویولن ایجاد کنند. در حالی که احساسات کنترلشده، لایهلایه و آگاهانه به مخاطبین منتقل میشوند.
ساز ویولا و ویژگیهای آن
ویولا سازی است که به دلیل شباهت ظاهری با ویولن گاهی به درستی شناخته نمیشود. این ساز کلاسیک که عموماً در ارکستر سمفونیکها، کنسرتوها، قطعات تکنوازی و موسیقی مجلسی کلاسیک به کار میرود، صدایی بم، عمیق و گرم دارد. به این ترتیب میتواند احساسات متعادل و نوای دلنشین منسجم و گوشنوازی را به گوش مخاطبان برساند.
تفاوت ویولن و ویولا
اگرچه ویولن و ویولا آنقدر شباهت دارند که هنرجویان در انتخاب میان آنها مردد و مبهوت میمانند، اما نباید تفاوتهایشان را نادیده گرفت. عموماً هنرجویان بعد از پرداخت قیمت کلاس ویولن در تهران و شرکت در اولین جلسه با استاد خود مشورت میکنند. اما بهتر است با این تفاوتها بیشتر آشنا بود تا انتخاب نهایی با اطمینان کامل انجام شود.
تفاوت صدای ویولن و ویولا
اگر به قطعات اجرا شده با ویولن و ویولا دقیق گوش دهید به تفاوت صدای آنها پی خواهید برد. صدای ویولن به دلیل کشش سیمها و ابعاد کوچک آن، زیرتر، نافذتر و شفافتر بوده و خیلی سریع به گوش میرسد. به همین دلیل در اجرای ملودیهای پرتحرک و واضح که احساسات را صریحاً ابراز میکنند، سراغ ویولن میروند.
اما تفاوت صدای ویولن و ویولا آنجاست که نوازندگان برای نواختن قطعات سنگینتر و دارای صدای بمتر، پختهتر و گرمتر، ترجیح میدهند که ویولا را انتخاب کنند.
تفاوت ساختاری ویولن و ویولا
بدنۀ ویولا پهنتر از بدنۀ ویولن است و به همین دلیل سیمها با فاصلۀ کمی بیشتر نسبت به یکدیگر قرار دارند و فاصلۀ قرار گرفتن انگشتان روی سیمها در ویولا متفاوت از ویولن است. از سوی دیگر، ویولن ابعاد کوچکتر و وزن کمتری دارد و نگهداری آن در دستهای کوچک نوازندگان، به ویژه هنرجویان کمسنوسال آسانتر است. همین تفاوت میتواند ضرورت داشتن بازوی کشیدهتر و انگشتان قویتر برای نواختن ویولا را نشان دهد.
تفاوت ساختاری دیگر، آرشۀ ویولا و ویولن است. آرشۀ ویولا بلندتر و سنگینتر از آرشۀ ویولن است. ضمن اینکه پاشنۀ آرشۀ ویولا کمی خمیده است، اما پاشنۀ آرشۀ ویولن ظاهری صاف و مستطیلی شکل دارد.
شیوۀ کوک کردن ویولا و ویولن
سیمهای ویولا ضخامت بیشتری نسبت به سیمهای ویولن دارند و نقطۀ شروع کوک کردن در ویولا یک پنجم پایینتر از کوک ویولن است. کوک سیمهای ویولن روی نتهای می، لا، ر و سل صورت میگیرد و متفاوت از کوک ویولاست که روی نتهای لا، ر، سل و دو انجام میشود. به این ترتیب انتظار میرود که فرق ویولا و ویولن از نظر کوک، منجر به بمتر بودن صدای ویولا نسبت به نوای ویولن شود.
تفاوت سرکلید نتها
اساتید در کلاس ویولن آنلاین و حضوری به این موضوع اشاره میکنند که سرکلید تعیینکنندۀ نتهای خطوط حامل است. تفاوت صدای ویولن و ویولا را میتوان فرق میان جایگاه نتهای آنها نسبت داد. جملات هر قطعه برای ویولن با سرکلید نت سل آغاز شده و باقی نتها روی خطوط حامل نسبت به نت سل قرار میگیرند. اما در ویولا نت دو سرکلید است و جایگاه متفاوتی برای نتها روی خطوط حامل (نسبت به ویولن) انتظار میرود.
هزینۀ خرید ویولن و ویولا
موضوع دیگری که باید در انتخاب ویولن و ویولا در نظر گرفت، هزینۀ خرید آنهاست. ویولا نسبت به ویولن رواج کمتری دارد، در ساخت آن از چوب بیشتر استفاده شده و به همین دلیل هزینۀ بالاتری برای خرید آن باید پرداخت کرد. در حالی که ویولن قیمت کمی پایینتر نسبت به ویولا دارد و خریداری آن با سهولت بیشتری انجام میشود.
تفاوت جایگاه ویولن و ویولا در موسیقی
جایگاه ویولا و ویولن تا حدی در دنیای موسیقی نیز فرق دارد. به این معنی که در ارکسترها و اجرای گروهی قطعات مختلف، ویولن مسئولیت اجرای ملودیهای اصلی را بر عهده دارد و خط اصلی موسیقی با این ساز هدایت میشود. به همین دلیل انتخاب آن در اولویت نوازندگان قرار دارد و در ارکسترها تعداد زیادی نوازندۀ ویولن حضور دارند. شما نیز در اجراهای گروهی بیشتر حواستان به سمت صدای ویولن خواهد بود.
از سوی دیگر، ویولا در میانۀ ارکستر و گروه موسیقی قرار دارد. نواختن ویولا با تولید صدایی منسجم و متعادل همراه است. به همین دلیل، در همنوازیها مسئولیت هارمونی موسیقی را میتوانند به این ساز بسپارند. همین نقش مهم و نوایی که میان صدای زیر ویولن و صدای بم و سنگین ویولنسل قرار میگیرد، از دید موسیقایی حیاتی است و توجه شنوندگان را جلب میکند.
انتخاب ویولن یا ویولا برای آموزش
چندین فرق ویولا با ویولن که پیش از این اشاره کردیم، انتخاب ساز مناسب را برای آموزش تحتالشعاع قرار میدهند. اساتید در ابتدای مسیر آموزش ویولن به هنرجویان توصیه میکنند که سراغ خرید ویولن بروند. مشخصات فیزیکی، سهولت در دست گرفتن و قرارگیری آسانتر انگشتان روی سیمها دلایلی هستند که انتخاب ویولن را در اولویت قرار میدهند.
اگرچه در یادگیری ساز ویولن عوامل مختلفی مانند درک موسیقایی، تمرین و تکرار قطعات و نوع کلاس عمومی و خصوصی مؤثر هستند، اما منابع برای تمرین قطعات بعد از هر جلسۀ آموزش حضوری یا آنلاین ویولن با سهولت بیشتری در اختیار هنرجویان قرار دارد. علاوه بر این، افراد نیمهحرفهای و حرفهای که تسلط نسبی بر نواختن ویولن دارند و با آگاهی از این موضوع که رپرتوار چیست، با انتخاب ویولا میتوانند مسیر آموزشی و نوازندگی را با کیفیت متفاوتی طی کنند.
نتیجهگیری
ویولن و ویولا هر کدام ویژگیهایی دارند که به واسطۀ آنها میتوان مسیر متفاوتی را در دنیای موسیقی طی کرد. بنابراین هنگام انتخاب درست ویولن یا ویولا بهتر است از به عوامل مختلفی از جمله مشخصات ظاهری، نحوۀ کوک کردن، سهولت استفاده، سطح هنرجو در کلاس ویولن آموزشگاه موسیقی و هزینۀ خرید ساز توجه داشته باشید.
