کودکان در ابتدا و قبل از اینکه بتوانند صحبت کنند، نسبت به آواها، صداها، ریتم و ملودی عکس‌العمل نشان می‌دهند. همین ویژگی باعث شده است که عموم والدین و مربیان از ابزار موسیقی در راستای آموزش و تقویت مهارت‌های گوناگون کودکان استفاده کنند. بنابراین بهتر است تاثیر موسیقی بر یادگیری کودکان را از ابعاد مختلف بررسی کنیم تا از این طریق کودکان از فواید موسیقی در زندگی برخوردار شوند.
تاثیر موسیقی بر یادگیری کودکان
گوش دادن به موسیقی و یادگیری یک ساز می‌تواند با تقویت حافظه، تمرکز و برخی مهارت‌های شناختی کودکان ارتباط داشته باشد. البته موسیقی به‌تنهایی نمی‌تواند عملکرد تحصیلی کودک را بهبود دهد، اما در کنار آموزش مناسب، تمرین و همراهی والدین و مربیان می‌تواند به فرایند یادگیری کمک کند.
فعالیت‌هایی مانند گوش دادن به ریتم، تشخیص نت‌ها، خواندن شعر و ترانه، حرکت هماهنگ با موسیقی و نواختن ساز، بخش‌هایی از فرایند یادگیری موسیقی هستند. این فعالیت‌ها می‌توانند هم‌زمان ذهن و بدن کودک را درگیر کنند و زمینۀ تمرین مهارت‌هایی مانند حافظه، توجه، زبان، شمارش و هماهنگی حرکتی را فراهم کنند. به همین دلیل، تاثیر موسیقی بر یادگیری کودکان را می‌توان از جنبه‌های مختلف بررسی کرد.
موسیقی چگونه به یادگیری کودکان کمک می‌کند؟
یادگیری کودکان فقط به حفظ مطالب درسی محدود نمی‌شود و مهارت‌هایی مانند حافظه، تمرکز، حل مسئله، مهارت‌های زبانی و هماهنگی حرکتی را نیز دربرمی‌گیرد. تاثیر موسیقی در یادگیری بسته به نوع فعالیت می‌تواند با هر یک از این مهارت‌ها ارتباط داشته باشد.
برای مثال، خواندن شعر و ترانه به تمرین واژه‌ها و الگوهای زبانی کمک می‌کند، دنبال کردن ریتم به توجه و تشخیص الگو نیاز دارد و نواختن ساز، هماهنگی چشم، گوش و دست‌ها را تمرین می‌کند. بنابراین تاثیر موسیقی بر یادگیری به یک مهارت خاص محدود نمی‌شود.
در ادامه، ۸ مورد از مهم‌ترین فواید موسیقی برای یادگیری کودکان را بررسی می‌کنیم.
۱. تقویت حافظه کودکان
یک تاثیر موسیقی بر یادگیری کودکان، کمک عملکرد مغز و به دنبال آن، تقویت حافظه است. کودکان معمولاً اطلاعاتی را که در قالب ریتم و آهنگ ارائه می‌شوند، با سهولت بیشتری به خاطر می‌سپارند. چنانکه کودکان شعر و ترانه‌ها را سریع و بعد از چند بار شنیدن و تکرار کردن، با وجود پیچیده بودن کلمات، به خاطر می‌سپارند. علت اصلی آن ساختار منظم و تکرارشوندۀ موسیقی است.
نمونۀ واضح تاثیر موسیقی بر یادگیری دانش‌آموزان ابتدایی، استفاده از ترانه‌های آموزشی و فعالیت‌های موسیقایی در کلاس ارف کودکان برای آموزش موضوعاتی مانند موارد زیر است:
- حروف الفبا
- اعداد
- رنگ‌ها
- روزهای هفته
- نام حیوانات
- کلمات زبان‌های خارجی
۲. افزایش تمرکز و توجه
تمرکز و توجه از جمله مهارت‌های مهم در جهت موفقیت تحصیلی کودکان محسوب می‌شوند. متخصصان فعال در عرصۀ موسیقی فعالیت‌های موسیقایی را مشوق خوبی برای تقویت تمرکز کودک می‌دانند. آن هم به دلیل توجه قابل ذکر این رده از هنرآموزان به صداها، ریتم‌ها و تغییرات موسیقی است.
البته نوع موسیقی نیز از اهمیت قابل توجهی برخوردار است. برای مثال، موسیقی بسیار بلند و یا شلوغ تأثیر معکوس داشته و باعث حواس‌پرتی بسیاری از کودکان هنگام یادگیری و انجام تمرینات می‌شود. بنابراین بهتر است کلاس موسیقی متناسب با فعالیت کودک را برگزینید.
۳. کمک به رشد مهارت‌های زبانی
موسیقی و زبان ارتباط نزدیکی باهم دارند. ترانه‌های کودکانه عموماً از کلمات، جمله‌های کوتاه، قافیه و ردیف تشکیل می‌شوند و همین ویژگی‌ها می‌توانند فرصت مناسبی برای تمرین زبان ایجاد کنند.
وقتی کودک یک ترانه را می‌خواند، با واژه‌های جدید آشنا می‌شود و همراه با آن تلفظ و جایگاه کلمات را در جمله تمرین می‌کند.
والدین با استفاده از ترانه‌های مناسب سن کودکان خود می‌توانند دایرۀ لغات فرزندان خود را افزایش دهند. این در حالی است که یادگیری نت، ریتم و آواها در انواع کلاس‌ها مانند کلاس گیتار تهران می‌توانند آثار دیگری از جمله بهبود توانایی حل مسئله‌های ریاضی را بدهند.
۴. تقویت مهارت‌های ریاضی
ممکن است که ارتباط میان موسیقی و ریاضی واضح به نظر نرسد، اما ریتم و موسیقی بر پایۀ اصول، الک و نظم شکل می‌گیرند و کودکان با دست زدن آهنگین، شمردن ضرب‌ها یا نواختن الگویی مشخص، اصول پایه‌ای ریاضی مانند شمارش، ضرب، جمع و تفریق و تقسیم را یاد می‌گیرند.
۵. افزایش خلاقیت
یادگیری موسیقی فرصتی را فراهم می‌آورد که کودک بتواند خلاقانه‌تر به یادگیری درس‌های مختلف بپردازد. برای نمونه، آموزش پیانو مبتدی می‌تواند با ایجاد ریتم‌های متنوع، تغییر دادن کلمات ترانه و حتی ساختن آهنگ ساده همراه باشد و در استفاده از روش‌های حل مسئله‌های ریاضی و به خاطر سپردن دروس مختلف تأثیر بگذارد.
۶. تقویت هماهنگی حرکتی
بهتر است این نکته را به خاطر داشته باشید که موسیقی فقط تأثیر ذهنی ندارد، بلکه می‌تواند عملکرد جسمانی کودک را نیز درگیر کند. به بیانی دیگر، نواختن ساز، دست زدن همراه با ریتم، رقصیدن یا حتی انجام حرکات هماهنگ با یک ترانه که در کلاس‌های ارف کودکان هم آموزش داده می‌شوند، نیازمند هماهنگی بین چشم، دست، گوش و سایر بخش‌های بدن هستند و تمرین آنها نوعی هماهنگی حرکتی را به همراه دارد.
۷. تقویت مهارت‌های اجتماعی
موسیقی گاهی به عنوان یک فعالیت فردی و گاهی نیز نوعی فعالیت گروهی به حساب می‌آید. هم‌نوازی و همخوانی چند کودک به فعالیت گروهی موسیقایی می‌انجامند که خود در بهبود عملکرد آنها در همکاری، گوش دادن به دیگران، هماهنگی با گروه و همچنین مشارکت در فعالیت جمعی نقش دارند.
همین موضوع باعث شده تا فعالیت‌های موسیقی گروهی در محیط کودکستان و مدرسه کاربرد ویژه‌ای داشته باشند. ضمن اینکه کلاس‌های حضوری و آنلاین آموزشگاه موسیقی در غرب تهران برای تکمیل و ارتقای مهارت‌های اجتماعی نقش دارند.
۸. ایجاد انگیزه بیشتر برای یادگیری
یکی از چالش‌های مهم در آموزش کودکان، خسته‌کننده شدن مفاهیم تکراری یا دشوار در کلاس درس و حتی کلاس موسیقی است. استفاده از ریتم، ترانه، بازی و فعالیت‌های عملی می‌تواند این مفاهیم را برای کودک ملموس‌تر و جذاب‌تر کند؛ برای مثال، آشنایی با فرق ملودی با ریتم زمانی که با شنیدن و اجرای نمونه‌های موسیقایی همراه باشد، برای کودک قابل درک‌تر خواهد بود.
جمع‌بندی؛ موسیقی چگونه به یادگیری کودکان کمک می‌کند؟
تاثیر موسیقی بر یادگیری کودکان را می‌توان در جنبه‌های مختلفی مانند حافظه، توجه، زبان، خلاقیت، هماهنگی حرکتی و مهارت‌های اجتماعی بررسی کرد. موسیقی همچنین می‌تواند آموزش را برای کودکان جذاب‌تر و سرگرم‌کننده‌تر کند.
موسیقی تنها یکی از چندین ابزار مکمل آموزشی است و نباید انتظار داشت که کودکان صرفاً با گوش دادن به موسیقی توانایی تحصیلی رو به رشدی داشته باشند. بهترین نتیجه نیز زمانی به دست می‌آید که موسیقی با روش آموزشی مناسب، بازی، تعامل و همراهی والدین و مربیان و همچنین فعالیت‌های متناسب با سن کودک همراه باشد.
