برای یک نوازندۀ گیتار هیچ صدایی به اندازۀ صدای «وزوز» مانند سیمها آزاردهنده نیست. این صدای اضافی که اصطلاحاً به آن گز زدن گیتار یا فرت باز میگویند، میتواند هم از جانب خود نوازنده و هم به دلیل ایرادات ساختاری یا تنظیماتی در ساز باشد.
اگر شما هم از شنیدن این صدای ناخوشایند حین نواختن آکوردها یا نتهای تکی خسته شدهاید، ادامۀ این مطلب از آموزشگاه موسیقی شیدا را از دست ندهید. همچنین، برای شروع یادگیری حرفهای گیتار در شیدا، میتوانید دربارۀ قیمت کلاس گیتار در تهران نیز اطلاعات کسب کنید.
گز زدن گیتار چیست و چرا اهمیت دارد؟
گز زدن گیتار (Fret Buzz) به صدای ناخوشایندی گفته میشود که هنگام ارتعاش سیمها رخ میدهد. این اتفاق زمانی میافتد که سیم مرتعش شده، به جای برخورد تنها با فرت مورد نظر، با یکی از فرتهای بعدی نیز برخورد و صدایی تیز، مبهم و شبیه به «وز» یا «تق تق» تولید کند.
شفاف نبودن صدا و وجود نویز در چنین وضعیتی، نه تنها لذت نوازندگی را کم میکند، بلکه خروجی موسیقی شما را نیز به شدت تحت تأثیر منفی قرار میدهد. به همین علت، تشخیص دقیق دلیل گز زدن سیم گیتار اولین قدم برای رفع آن است.
دلیل گز زدن سیم گیتار چیست؟
برای حل مشکل گز زدن گیتار ابتدا از خود بپرسید که آیا این صدای ناخوشایند در همه جای دستۀ گیتار شنیده میشود یا فقط در یک منطقۀ خاص؟ آیا فقط هنگام نواختن شما رخ میدهد یا هر کسی با این ساز بنوازد، باز هم آن را میشنود؟
اگر مشکل از تکنیک نوازندگی است، ثبت نام در کلاس گیتار آنلاین میتواند به شما کمک کند. به طور کلی، دلیل گز زدن سیم گیتار در سه دستۀ زیر خلاصه میشود:
۱. مشکلات مربوط به تکنیک نوازندگی
در بسیاری از موارد، خصوصاً برای هنرجویان تازهکار، عامل اصلی تولید صدای گز، خود نوازنده است. تا زمانی که تکنیک انگشتگذاری شما کامل نباشد، احتمال شنیدن این صدا وجود دارد.
فشار ناکافی یا جایگیری نامناسب انگشتان
بسیاری از هنرجویان به دلیل خستگی یا عدم عادت، سیمها را با نیروی کافی به صفحۀ انگشتگذاری فشار نمیدهند. از طرف دیگر، اگر انگشتان خود را خیلی دور از فرت و به سمت سر دسته قرار دهید، سیم فضای بیشتری برای ارتعاش پیدا میکند و احتمال برخورد آن با فرتهای بعدی افزایش مییابد.
برای رفع این مشکل همیشه سعی کنید نوک انگشتان خود را تا حد امکان نزدیک به میلۀ فلزی فرت قرار دهید و نیروی کافی برای چسبیدن کامل سیم به فرت اعمال کنید. همچنین، انگشت خود را به صورت عمود بر دستۀ گیتار نگه دارید.
تاچ قوی و مضراب زدن محکم
هر نوازندهای سبک و نیروی خاصی برای مضراب زدن دارد که به آن «تاچ» میگویند. اگر تاچ شما سنگین و پرقدرت است، ارتعاش سیمها نیز بزرگتر و شدیدتر خواهد بود. در این حالت، اگر اکشن گیتار پایین باشد، حتی یک ساز تنظیم شده و سالم هم گز خواهد زد. نوازندگان تاچ قوی به اکشن بالاتری نیاز دارند. اگر به دنبال یادگیری تخصصی این تکنیکها هستید، شرکت در کلاس گیتار الکتریک میتواند بسیار مفید باشد.
برای رفع چنین مشکلی و اصلاح تکنیک فرتگیری میتوانید نکات زیر را به کار ببندید:
- تمرکز بر فرت: انگشتگذاری را دقیقاً پشت میلۀ فلزی فرت انجام دهید.
- فشار ثابت: فشار وارده را تا زمان قطع شدن صدا حفظ کنید.
- تست تکسیم: اگر در آکوردها گز میشنوید، نتها را تک به تک بنوازید تا سیم و انگشت معیوب را پیدا کنید.
۲. ایرادات مربوط به تنظیمات و رگلاژ گیتار
این بخش شامل مشکلاتی است که باید توسط یک متخصص دارای ابزار و دانش فنی رفع شوند. این عوامل، از اصلیترین دلایل شنیده شدن صدای گز سیم گیتار در نوازندگان باتجربه است.
اکشن نامناسب گیتار
«اکشن» به فاصلۀ بین سیمها و دستۀ گیتار گفته میشود که معمولاً روی فرت دوازدهم اندازهگیری میشود. اکشن پایین نوازندگی را راحتتر میکند، اما اگر این فاصله بیش از حد استاندارد کم شود، سیمها هنگام ارتعاش به راحتی با فرتها برخورد کرده و صدای گز تولید میکنند.
اکشن باید متناسب با سبک نوازندگی و نوع گیتار شما تنظیم شود. برای افزایش اکشن، میتوان از تیغۀ خرک با ارتفاع بیشتر استفاده کرد یا تنظیمات بخش بریج را تغییر داد.
تاب داشتن یا انحنای نادرست دسته
دستۀ گیتار باید انحنای بسیار کمی به سمت داخل داشته باشد تا به سیمهای در حال ارتعاش، فضای کافی بدهد. اگر این انحنا کم یا برعکس باشد، سیمها به فرتهای میانی (معمولاً فرتهای ۷ تا ۱۲) نزدیک شده و صدای گز میدهند.
همچنین، تراس راد میلهای فلزی در داخل دستۀ گیتار است که برای کنترل این انحنا استفاده میشود. تنظیم نادرست تراس راد میتواند عامل اصلی گز زدن باشد. این تنظیمات حتماً باید توسط یک رگلاژکار حرفهای انجام شوند.
فرسودگی و کیفیت پایین سیمها
سیمهای گیتار کالای مصرفی هستند و عمر مشخصی دارند. سیمهای کهنه و فرسوده، خصوصاً سیمهای روکشدار، ارتعاش نامنظمی پیدا میکنند و احتمال گز زدن آنها افزایش مییابد. همچنین، سیمهای با کیفیت پایین، از ابتدا ممکن است ارتعاش استانداردی نداشته باشند.
برای رفع این مشکل، سیمهای گیتار خود را بسته به میزان تمرین، هر ۳ تا ۹ ماه یکبار تعویض کنید و از برندهای معتبر و با کیفیت استفاده نمایید. ضخامت سیمها نیز مهم است، سیمهای ضخیمتر ارتعاش کمتری دارند و معمولاً گز کمتری تولید میکنند.
شیارهای عمیق یا نامناسب نات
نات قطعهای کوچک در بالای دسته، نزدیک به سرکوکهاست که سیمها از روی آن عبور میکنند. اگر شیارهای روی نات بیش از حد عمیق یا نامناسب برش خورده باشند، سیمها در نزدیکی فرتهای ابتدایی بیش از حد به دسته نزدیک شده و حتی در حالت سیم باز نیز صدای گز میدهند.
۳. نقصهای ساختاری و فیزیکی در بدنۀ گیتار
این ایرادات معمولاً جدیتر هستند و رفع آنها نیاز به تعمیرکار مجرب یا در مواردی تعویض ساز دارد. در کل صرف نظر از اینکه شما فرق گیتار آکوستیک و کلاسیک را بدانید یا نه، کیفیت ساخت این ساز در اینجا حرف اول را میزند.
فرتهای غیرهمسطح یا بلند
برای صدادهی تمیز، ارتفاع تمامی فرتها باید کاملاً یکسان باشد. اگر یک یا چند فرت کمی بلندتر از فرتهای کناری باشند، سیمهای مرتعش در آن ناحیه به آن فرت بلندتر برخورد کرده و ایجاد گز میکنند. رفع این مشکل طی عملیات خاصی توسط یک تعمیرکار حرفهای برطرف میشود.
مشکلات ذاتی در گیتارهای ارزان و غیراستاندارد
بسیاری از گیتارهای ارزان قیمت، به دلیل استفاده از مواد اولیۀ بیکیفیت مثل چوب نامرغوب و ساخت غیرمهندسی، از همان ابتدا دچار ایرادات ساختاری مانند تاب داشتن دسته یا فرتهای غیرهمسطح هستند. متأسفانه، در چنین مواردی، رفع کامل صدای گز ممکن نیست.
آسیبهای محیطی (مانند رطوبت و دما)
چوب گیتار نسبت به تغییرات رطوبت و دما بسیار حساس است. نگهداری نادرست از گیتار در محیطهای مرطوب یا بسیار خشک و در معرض تغییرات شدید دمایی، میتواند باعث تاب برداشتن دسته یا تغییر شکل صفحۀ انگشتگذاری شود که هر دو مورد، منجر به گز زدن سیمها خواهد شد.
در آموزشگاه موسیقی مرزداران به هنرجویان آموزش داده میشود که چطور گیتار خود را در دمای ثابت و رطوبت استاندارد نگهداری و برای کنترل رطوبت از دستگاههای رطوبتساز یا رطوبتگیر مخصوص گیتار استفاده کنند.
نتیجهگیری
صدای گز گیتار به عنوان یک مشکل رایج نشان میدهد که ساز شما نیاز به توجه، تنظیم یا در برخی موارد، اصلاح تکنیک نوازندگی دارد. با بررسی دقیق بخشهای مختلف از نات تا خرک، و از فرتها تا اکشن، میتوانید دلیل گز زدن سیم گیتار خود را پیدا کنید و با کمک یک رگلاژکار ماهر، مشکل را از بین ببرید.
